Kazimierz Twardowski

Kazimierz Twardowski urodził się 20 października 1866 roku w Wiedniu w rodzinie wysokiego urzędnika administracji austriackiej. W Wiedniu też ukończył słynną szkołę Theresianum oraz studia filozoficzne na Uniwersytecie, gdzie uczył się między innymi pod kierunkiem Franza Brentany. W 1891 roku uzyskał stopień doktora filozofii na podstawie rozprawy Idee und Perzeption. Eine erkenntnistheoretische Untersuchung aus Descartes (Idea i percepcja. Z badań epistemologicznych nad Kartezjuszem). Studia uzupełniał w Lipsku i Monachium w laboratoriach psychologicznych Wilhelma Wundta i Carla Stumpfa. W 1894 roku habilitował się na Uniwersytecie Wiedeńskim przedstawiając rozprawę Zur Lehre vom Inhalt und Gegenstand der Vorstellungen (O treści i przedmiocie przedstawień). W 1895 ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

KAZIMIERZ TWARDOWSKI – u podstaw myślenia i działania

Na przełomie XIX i XX wieku pojawia się przedsięwzięcie intelektualne, które wywarło zasadniczy wpływ na kształtowanie się myśli polskiej w całym nadchodzącym stuleciu. Powstaje wówczas filozoficzna szkoła lwowsko-warszawska, polska odmiana filozofii analitycznej, zapowiadająca profesjonalizację i instytucjonalizację poszukiwań filozoficznych i stanowiąca odpowiedź na bezpośrednie zaangażowania historiozoficzne i społeczne myśli polskiej minionego czasu. Datą założycielską tej szkoły jest rozpoczęcie w 1895 roku działalności nauczycielskiej przez Kazimierza Twardowskiego na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

Pracę swą na uniwersytecie lwowskim zaczynał Twardowski od podstaw: od systematycznych wykładów i seminariów, opieki nad studenckim kołem naukowym, organizacji biblioteki filozoficznej, kształtowania elementarnych umiejętności analizy i rozumienia tekstów filozoficznych, wreszcie od budowania dyscypliny myślowej i kultury intelektualnej przeciwstawianych literackiemu rozwichrzeniu i neoromantycznemu, niejasnemu wyrażaniu myśli. Filozofię ...

[czytaj dalej...]

Wybór ten zawiera dwie pozycje: zasadniczy fragment rozprawy „O czynnościach i wytworach…”, w którym pominięte zostały początkowe paragrafy tekstu i bardzo obszerne przypisy autora, oraz fragment rozprawy „O psychologii, jej przedmiocie, zadaniach...” dotyczący stosunku psychologii do nauk o przyrodzie oraz do nauk humanistycznych. Prezentowane teksty ukazują te aspekty myśli Kazimierza Twardowskiego, które w istotny sposób wpłynęły na kształt dwudziestowiecznej polskiej myśli o kulturze, zwłaszcza na twórców okresu międzywojennego, a także na ich wychowanków i kontynuatorów. Są to jego propozycje określenia przedmiotu, zakresu i metod nauk zajmujących się tworami kulturowymi.

Kazimierz Twardowski, O czynnościach i wytworach. Kilka uwag z pogranicza psychologii, gramatyki i logiki, przedruk według: Kazimierz Twardowski, Wybrane pisma filozoficzne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965, s.217, 222-240, pominięte zostały przypisy autora i wydawcy, skróty zaznaczono: (…).

Kazimierz Twardowski, O psychologii, jej przedmiocie, zadaniach, metodzie, stosunku do innych nauk i o jej rozwoju, przedruk według: Kazimierz Twardowski, Wybrane pisma filozoficzne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965, s.265-271, pominięte zostały przypisy autora i wydawcy.

Kazimierz Twardowski

O CZYNNOŚCIACH I WYTWORACH
KILKA UWAG Z POGRANICZA PSYCHOLOGII, GRAMATYKI I LOGIKI

Treść: § l. Zadanie rozprawy. – § 2. Moment czynnościowy i zjawiskowy. – § 3. Przykład. – § 4. Rozmaite stopnie różności znaczeń czasownika i odpowiedniego rzeczownika. – § 5. Figura etymologiczna. Dopełnienie wewnętrzne (przedmiot wewnętrzny). – §6. Kryterium wewnętrzności dopełnienia (przedmiotu). – § 7. Zjawiska powstające dzięki czynnościom – § 8. Stosunek tych zjawisk do dopełnienia (przedmiotu) wewnętrznego. – §9. Pojęcie wytworu. – §10. Rodzaje czynności i wytworów. – § 11. Wyrazy dotyczące czynności i wytworów fizycznych i psychofizycznych. – §13. Dwojaka wieloznaczność tych wyrazów. – §14. Rzeczowniki oznaczające obok wytworów także czynności. – § 15. Rzeczowniki oznaczające obok wytworów i czynności także dyspozycje. – § 16. Rola rzeczowników słownych. – §17. Analogie w innych językach. – § 18. Sposób uzyskania osobnych wyrazów na oznaczanie czynności i wytworów. – § 19. Sposób ten nie dotyczy znaczenia dyspozycyjnego tych wyrazów. – § 20. Wytwór czynności a przedmiot wytworu. – §21. Czy rozróżnienie czynności i wytworu jest uzasadnione? – § 22. Fakt, który za tym przemawia. – § 23. Wytwory znikające wraz z czynnością; ich istnienie aktualne i potencjalne. – § 24. Wytwory trwające aktualnie dłużej od czynności. – § 25. Podział wytworów na nietrwale i trwale. § 26. Co umożliwia trwałość wytworów? – § 27. Charakter rzeczowy wytworów trwałych. – § 28.Wytwory psychiczne nie są wytworami trwałymi. – § 29. Wytworami trwałymi ...

[czytaj dalej...]