Władysław Tatarkiewicz

Władysław Tatarkiewicz urodził się 3 kwietnia 1886 roku w Warszawie w rodzinie inteligencko – artystycznej – jego ojciec był adwokatem, babka nauczycielką, dziadek znanym rzeźbiarzem. W 1905 roku został relegowany ze studiów na rosyjskim Uniwersytecie Warszawskim za udział w strajku studenckim i wyjechał za granicę kontynuując studia w Lipsku, Zurychu, Berlinie, Paryżu i Marburgu, gdzie w 1910 roku uzyskał stopień doktora za pracę Die Disposition der aristotelischen Prinzipien (przekład polski Układ pojęć w filozofii Arystotelesa,  1978) pisaną pod kierunkiem Hermanna Cohena i Paula Natorpa. W 1915 roku zostaje powołany na stanowisko wykładowcy filozofii na nowo otwartym, polskim już, Uniwersytecie Warszawskim. W 1919 roku habilituje się na Uniwersytecie ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

WŁADYSŁAW TATARKIEWICZ – w poszukiwaniu ładu kulturowego

W Polsce Władysław Tatarkiewicz kojarzony jest przede wszystkim z trzytomową "Historią filozofii", na której wychowują się od przeszło siedemdziesięciu lat kolejne roczniki maturzystów i studentów (dotychczas miała ona ponad dwadzieścia wydań). W świecie Tatarkiewicz znany jest głownie jako autor nowatorskiej i monumentalnej "Historii estetyki". Stereotyp ujmujący tego myśliciela jako historyka filozofii, estetyki, sztuki wyznaczają nie tylko wspomniane dwa wielkie dzieła jego życia, lecz także osobiste deklaracje niechęci do tworzenia systemu filozoficznego i wstrzemięźliwość w wypowiadaniu własnych poglądów filozoficznych, zwłaszcza dotyczących zasadniczych kwestii metafizycznych.

            Wydaje się jednak, że na skrzyżowaniu nurtów, którym Tatarkiewicz podlegał udało mu się ukształtować oryginalną, choć nie usystematyzowaną, filozofię kultury. Były to – racjonalistyczny idealizm neokantowskiej szkoły marburskiej, przebudowa podstaw humanistyki w szkole Diltheya i neokantystów badeńskich, oraz filozofia analityczna szkoły lwowsko-warszawskiej, z której protagonistami utrzymywał ...

[czytaj dalej...]

Prezentowany zestaw tekstów zawiera fragment rozprawy O bezwzględności dobra, który ukazuje wyróżniony przez Tatarkiewicza ład aksjologiczny, mianowicie moralny, stanowiący opokę dla zmiennego, historycznego, relatywnego charakteru tworów kulturowych, zarazem zawiera teorię reguł względnych jako zespołu wskazań dla konkretnych ludzkich działań. Natomiast fragment książki O szczęściu ilustruje ujęcie przez autora relacji między poczuciem szczęścia człowieka a zewnętrznym światem innych ludzi oraz wspólnoty aksjologicznej – solidarności w szczęściu. Przedstawia zatem myśl o kulturowych uwarunkowaniach szczęścia jednostek ludzkich. Oba prezentowane teksty dają wgląd w metodę pracy tego autora -  budowanie ładu pojęciowego poprzez analizy znaczeń i historii pojęć, terminów, słów-kluczy. Analizy te stanowią punkt wyjścia dla precyzyjnego opisu możliwych stanowisk i sposobów ujęcia danego zagadnienia, dla typologicznego uporządkowania badanego materiału.

Władysław Tatarkiewicz  O bezwzględności  dobra, [w:] Droga do filozofii i inne rozprawy filozoficzne, Pisma zebrane t.1, PWN, Warszawa 1971, s.264-289.

Władysław Tatarkiewicz O szczęściu, PWN, Warszawa 1985, s.219-230.

Władysław Tatarkiewicz

O bezwzględności dobra

 

III. TEORIA DÓBR BEZWZGLĘDNYCH I OBIEKTYWNYCH

1. Stanowisko przeciwne relatywizmowi i subiektywizmowi etycznemu można najprościej sformułować w ten sposób.

Dobro i zło są cechami bezwzględnymi i obiektywnymi.

Jeżeli jakiś przedmiot jest dobry, to jest nim bezwzględnie i obiektywnie; dobro jego nie jest li tylko odpowiednikiem jego stosunku do innych przedmiotów i nie jest zależne od jakiegokolwiek podmiotu. Przedmiot dobry jest dobry nie dla kogoś i do czegoś i jest dobry nie przez kogoś, kto go dobrym zrobi. Podobnie, jeśli jakiś przedmiot jest zły, to jest zły bezwzględnie i obiektywnie. Jeśli np. szlachetność jest "dobra", to znaczy, że jest dobra bezwzględnie i obiektywnie, nie do czegoś i dla kogoś i nie przez kogoś, a jeśli cierpienie jest "złe", to jest złe nie do czegoś i dla kogoś i nie przez kogoś; lecz złe bezwzględnie i obiektywnie.

Te sformułowania są negatywne (dobro i zło bezwzględne i niezależne). Obok nich możliwe są też sformułowania pozytywne: to, co jest dobre, i to, co jest złe, jest dobre i złe  "z natury"; jest dobre i złe "samo w sobie" i "samo przez się'', jak mówi stara, grecka jeszcze formuła (χαθ' έαυτόν, έφ' έαυτόν), wyraźnie nazywająca rzecz, ale obciążona balastem historycznym. Używając tych wyrażeń powiemy np., że w naturze szlachetności leży, iż jest dobra, iż posiada wartość dodatnią; lub że cierpienie "samo w sobie" jest złe. W średniowieczu mówiono, że przedmioty dobre są dobre per se; stąd termin perseitas boni oznaczający to samo, co obecnie używana formuła: "bezwzględność i obiektywność dobra".

2. Stanowisko sformułowane powyżej obejmuje dwie różne teorie: "dobro i zło są cechami bezwzględnymi" i "dobro i zło są cechami obiektywnymi".

Teorie te mają nie tylko tezy odmienne, ale i odmiennego rodzaju uzasadnienie (II, l). Teoria bezwzględności dobra i zła należy do tych, które stwierdzają pewien stan rzeczy; nie dowód jest tu potrzebny, lecz tylko zrozumienie natury cech oznaczonych przez wyrazy "dobro" ...

[czytaj dalej...]