Stanisław Ossowski

źródło: www.borussia.pl

Stanisław Ossowski

            Stanisław Ossowski urodził się 22 maja 1897 roku w Lipnie na Pojezierzu Dobrzyńskim. Podczas studiów filozoficznych na Uniwersytecie Warszawskim (1915-1919) zetknął się z czołowymi przedstawicielami szkoły lwowsko-warszawskiej: Tadeuszem Kotarbińskim (1886-1981), Janem Łukasiewiczem (1878-1956), Władysławem Tatarkiewiczem (1886-1980). Uzyskawszy stopień magistra pracował jako nauczyciel języka polskiego i propedeutyki filozofii. Wziął czynny udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku, następnie odbył studia uzupełniające w Paryżu i w Rzymie. Tytuł doktora uzyskał w roku 1925 na podstawie napisanej pod kierunkiem Tadeusza Kotarbińskiego  Analizy  pojęcia znaku, habilitował się w 1935 roku rozprawą pt. U podstaw estetyki. Przez dwa lata studiował ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

STANISŁAW OSSOWSKI – kultura w socjologii humanistycznej

Twórczość Stanisława Ossowskiego jest wielodziedzinowa, składają się na nią: teoria znaku, estetyka, metodologia nauk społecznych, historia idei, psychologia społeczna, filozofia nauki, historia i teoria kultury. Początkowe zainteresowanie semiotyką można traktować jako wyraz fascynacji ideami szkoły lwowsko-warszawskiej, reprezentującej polski nurt filozofii analitycznej (Kazimierz Twardowski, Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz, Jan Łukasiewicz i inni). Zwrot ku zjawiskom będącym przedmiotem dociekań socjologów i antropologów kultury zbiegł się w biografii Ossowskiego, z kolei, ze studiami u Bronisława Malinowskiego w London School of Economics. Nowe wątki myślowe były rezultatem zmiany perspektywy oglądu zjawisk, które interesowały go wcześniej. I tak, na przykład, estetykę rozwijaną w pierwszym okresie działalności naukowej zastąpiła socjologia sztuki rozumiana z jednej strony jako socjologia twórczości, z drugiej zaś – jako socjologia odbioru.

Wielodziedzinowej twórczości naukowej towarzyszy szeroki wachlarz metod. Nawet ograniczając się do późnego, tj. socjologicznego etapu twórczości autora ...

[czytaj dalej...]

Przywołane poniżej fragmenty prac Stanisława Ossowskiego prezentują jego poglądy na temat natury więzi społecznej oraz rozważania dotyczące przemian treści i społecznych funkcji ideologii narodowych.

Przedruk według: Stanisław Ossowski, O osobliwościach nauk społecznych, w tenże, Dzieła, t. IV, O nauce, PWN. Warszawa 1966, s. 151-157.

Stanisław Ossowski, Les transformations de l'idéologie nationale contemporaine, "Bulletin international des sciences sociales" 1951, t. 3, nr 2; przedruk według wydania polskiego: Stanisław Ossowski, Przemiany wzorów we współczesnej ideologii narodowej, przeł. Elżbieta Neyman, w: tenże, Dzieła, t. III, Z zagadnień psychologii społecznej, PWN, Warszawa 1967, s. 239-249.

Zachowano pisownię pierwodruku, pominięto przypisy, opuszczone fragmenty zaznaczono (...).

Stanisław Ossowski

WIĘŹ SPOŁECZNA

 

Dwa aspekty życia społecznego

Społeczeństwo jako przedmiot odrębnej nauki bywało traktowane w dwojaki sposób: albo jako pewna organiczna całość, której elementy są powiązane procesami biologicznymi i ekonomicznymi (całokształt procesów produkcji, konsumpcji i wymiany), albo jako zespół ludzi połączonych więzią społeczną, tzn. systemem postaw psychicznych wspólnych poszczególnym członkom tej zbiorowości, a charakteryzujących ich stosunek do innych członków i do społeczeństwa jako całości. Społeczeństwo ludzkie w pierwszym aspekcie daje się porównywać ze społeczeństwem roślinnym, na przykład z naturalną puszczą. (...) W drugim aspekcie społeczeństwo może być tylko zbiorowością istot świadomych.

W socjologii XIX i początków XX wieku jako przykład dominacji pierwszego aspektu można wskazać Spencera. Najefektowniejszym chyba przykładem dominacji drugiego są teorie Durkheima. Przekonanie, że taka właśnie więź stanowi istotę społeczeństwa, znalazło najbardziej dobitny wyraz w Durkheimowskiej hipostazie duszy zbiorowej i zbiorowych przedstawień. Ale zainteresowania problematyką związaną z pierwszym aspektem nie wyłączają zainteresowań więzią społeczną, a zależność zachodzących w społeczeństwie procesów jednego i drugiego rodzaju, jest przedmiotem specjalnych studiów, którym zawdzięczamy Durkheimowskie pojęcie "morfologii społecznej", nauki o wpływach przestrzennego rozmieszczenia członków zbiorowości na stosunki społeczne i kulturę. W inny sposób zależność pomiędzy dwoma aspektami życia społecznego została uwydatniona w Marksowskich pojęciach "bazy i nadbudowy". U Marksa wszakże więź społeczna, rozumiana w sensie psychicznym, przestaje być atrybutem społeczeństwa jako całości, a staje się atrybutem jego poszczególnych antagonistycznych składników: klas społecznych.

Jeżeli społeczeństwo w tradycyjnym sensie mogło być określane w swojaki sposób: poprzez łączność przestrzenną, biologiczną i ekonomiczną z jednej strony, poprzez więź społeczną z drugiej, to w stosunku do tych wszystkich grup społecznych, które nie stanowią odrębnych społeczeństw, lecz są ich składnikami, pierwsza możliwość odpada ex definitione. Grupa społeczna dziedziczy natomiast drugi atrybut społeczeństwa: więź społeczną. "Umysł grupy" (group mind) MacDougalla wywodzi się z duszy społecznej Durkheima i Izouleta (l'âme de la cité). W więzi społecznej łączącej ...

[czytaj dalej...]