Zygmunt Łempicki

Zygmunt Łempicki

Zygmunt Łempicki urodził się 11 maja 1886 roku w Sanoku. W latach 1904-1908 studiował filologię germańską i filozofię na Uniwersytecie we Lwowie pod kierunkiem Richarda M. Wernera i Kazimierza Twardowskiego, a następnie uzupełniał studia germanistyczne w Berlinie i Getyndze do roku 1910. Jego praca doktorska obroniona w 1908 roku ukazała się drukiem w 1910 roku w Berlinie, a jej tematem był światopogląd Karla L. Immermanna (Immermanns Weltanschauung).W latach 1910-1919 Łempicki pracował jako nauczyciel języka niemieckiego w szkołach galicyjskich. Habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1916 roku na podstawie pracy Geschichte der deutschen Literaturwissenschaft bis zum Ende des 18. Jahrhunderts, której część pierwsza ukazała się w 1914 roku, ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

ZYGMUNT ŁEMPICKI – osobowość i kultura
        

Zygmunt Łempicki był nie tylko najwybitniejszym polskim germanistą,  znakomitym filologiem i literaturoznawcą, niestrudzonym propagatorem najnowszych europejskich prądów filozoficznych, zwłaszcza niemieckich od Wilhelma Diltheya i Edmunda Husserla do Martina Heideggera, a także osiągnięć naukowych w badaniach nad literaturą i kulturą. Był przede wszystkim współtwórcą podstaw charakterystycznej postawy myślowej, noszącej miano kulturalizmu. Ona właśnie wyznaczała sposób badania, interpretacji i rozumienia zjawisk językowych, literackich, artystycznych, filozoficznych, społecznych czy politycznych, którymi zajmował się Łempicki w swojej niezwykle bogatej -  wręcz gorączkowej – aktywności twórczej.

Fundamentem teoretycznym była dla Łempickiego, przetworzona i zinstrumentalizowana przez niego, filozofia  Diltheya – jednego z twórców podstaw humanistyki europejskiej, współautora postulatu oddzielenia nauk o duchu i kulturze – jako indywidualizujących i rozumiejących przedmioty badania – od nauk o przyrodzie – jako ustalających powszechne prawa i wyjaśniających przyczynowo zjawiska. Dilthey był także ...

[czytaj dalej...]

Wybór pism zawiera fragmenty trzech tekstów Zygmunta Łempickiego. Pierwszy z nich: Kultura, epoka, styl ilustruje sposób myślenia tego autora o kulturze i jej dynamice. Dwa pozostałe: Oblicze duchowe wieku dziewiętnastego i Twórca i dzieło w poezji (opublikowany pośmiertnie w 1947 roku) ukazują Łempickiego teorię kultury w działaniu, czyli w jej zastosowaniach diagnostycznych wobec zjawisk i procesów zachodzących w kulturze europejskiej wieku XIX i XX. Pominięto przypisy autora i wydawcy, skróty zaznaczono (...).

Zygmunt Łempicki, Kultura, epoka, styl, przedruk na podstawie: Zygmunt Łempicki, Wybór pism, oprac. H. Markiewicz " PWN, Warszawa 1966, t.2, s.315-321.

Zygmunt Łempicki, Oblicze duchowe wieku dziewiętnastego, przedruk na podstawie: Zygmunt Łempicki, Wybór pism, oprac. H. Markiewicz, PWN, Warszawa 1966, t.1 s.382-389.

Zygmunt Łempicki, Twórca i dzieło w poezji, przedruk na podstawie: Zygmunt Łempicki, Wybór pism, oprac. H. Markiewicz, PWN, Warszawa 1966, t.2 s. 335-350.

Zygmunt Łempicki
KULTURA, EPOKA, STYL

(...) Mówimy o kulturze Greków i Rzymian, o kulturze renesansu, ale stwierdzamy także nieraz, że jakieś środowisko jest mało kulturalne. Piętnujemy w zachowaniu tych czy innych ludzi brak kultury. Znaczy to więc, że pojęcie kultury odnosi się nie tylko do tworów i wytworów ludzkich w dziedzinie sztuki, literatury czy też np. filozofii, ale także i do czynności i do zachowania się. A i historycy kultury, którzy kreślą jej obraz w dawnych czasach, opisują właśnie, jakie były zabawy, spory w one lata, jednym słowem, jak ludzie żyli, jak sobie poczynali czy to przy pracy, czy przy zabawie lub podczas takich czy innych uroczystości. To więc, co określamy mianem kultury, odnosi się zarówno do tworów, jak i do czynności.

Kiedy posługujemy się tym określeniem?

Postarajmy się zdać sobie sprawę z pierwotnego sensu wyrazu kultura! Wywodzi się on od łacińskiego słowa colo, które znaczy uprawiam, I dziś przecież używamy wyrazu kultura w znaczeniu dosłownym. Więc mówimy o kulturze buraków lub mikrobów, mówimy, że w danym okręgu jest wysoka kultura w tym sensie, że jest wysoki poziom uprawy. Zapewne, że produkty tej uprawy przeznaczone są na sprzedaż, ale tym, który uprawia, kieruje nieraz i szlachetna ambicja wykultywowania czegoś niezwykle pięknego czy doskonałego jakiegoś okazu, którym mógłby się poszczycić czy pochwalić. Więc nie gra tu nawet roli wzgląd tylko natury utylitarnej.

Gdy mówimy o kulturze w znaczeniu przenośnym, mamy na myśli także jak gdyby pewną uprawę. Pielęgnuje się pewne czynności, uprawia się sztukę, literaturę czy filozofię. Posługujemy się nawet takim określeniem. Jaki jest cel tej uprawy? Z pewnością nie utylitarny, nie praktyczny. Twórczość duchową w dziedzinie kultury cechuje właśnie jej bezinteresowność. Bardzo często to, co jest wynikiem tej twórczości, znajduje zastosowanie praktyczne w takiej czy innej dziedzinie życia. Ułatwia nam to życie. Czyni je bezpieczniejszym pod każdym względem. Ten cały zakres czynności i wytworów mających właśnie taki cel i charakter ...

[czytaj dalej...]