Tadeusz Kotarbiński

Tadeusz Kotarbiński

Tadeusz Kotarbiński urodził się 31 marca 1886 roku w Warszawie w rodzinie artystycznej: jego ojciec był malarzem i kompozytorem, matka – pianistką, stryj – aktorem i reżyserem teatralnym. W 1905 roku został relegowany ze szkoły za udział w strajku szkolnym, maturę uzyskał jako ekstern. Początkowo studiował matematykę i fizykę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, gdzie poznał Stanisława Ignacego Witkiewicza, Bronisława Malinowskiego, Leona Chwistka. W latach 1907-1912 studiował już filozofię we Lwowie pod kierunkiem Kazimierza Twardowskiego kończąc studia doktoratem na temat utylitaryzmu Johna S. Milla i Herberta Spencera, opublikowanym w 1919 roku. W latach 1912-1918 uczył języków klasycznych w warszawskim gimnazjum imienia Mikołaja Reja.

 ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

TADEUSZ KOTARBIŃSKI – o sprawność w budowaniu świata ludzi

Tadeusz Kotarbiński rozwijał program i kontynuował postawę swojego nauczyciela Kazimierza Twardowskiego, twórcy szkoły lwowsko-warszawskiej, w sposób najpełniejszy. Sam był nie tylko współtwórcą tej szkoły, lecz także charakterystycznym uosobieniem jej etosu, a w konsekwencji stał się jednym z najważniejszych autorytetów intelektualnych i moralnych w skomplikowanych dziejach Polski XX wieku.

Refleksja tego myśliciela dotyczyła trzech płaszczyzn wyznaczających w zasadniczy sposób kształt ludzkiego świata i zakres naszej za niego odpowiedzialności. Program racjonalnego uporządkowania świata obejmował postulowane reguły sprawności ludzi działających w rzeczywistości, pojętej jak zbiór rzeczy będących przedmiotami manipulacji; w rzeczywistości pojętej jako zbiór znaków będących przedmiotem porozumiewania się; wreszcie w rzeczywistości pojętej jako zbiór ludzi mogących na sobie polegać czyli, współdziałająca wspólnota. Stosownie do tego Kotarbiński rozwijał swoje badania w zakresie prakseologii jako teorii sprawnego działania ...

[czytaj dalej...]

Wybór ilustruje główne kierunki zainteresowań i prac naukowych, a także stylów pisarskich Tadeusza Kotarbińskiego. Tekst Humanistyka bez hipostaz jest próbą filozoficznego i logicznego uzasadnienia konieczności eliminowania nazw pozornych z humanistyki, próbą opartą na założeniu reistycznym. Tekst Analiza i konstrukcja pojęć podmiotu działającego i kultury zawiera propozycję ujęcia podmiotu i przedmiotu kultury z punktu widzenia prakseologicznego rozróżnienia ludzkich działań i ich rezultatów w postaci wytworów przedmiotowych, zobiektywizowanych, utrwalonych. Tekst Opiekun spolegliwy ilustruje w sposób popularny rozumienie najważniejszej kategorii w koncepcji etycznej Kotarbińskiego – pojęcie porządnego człowieka.

Tadeusz Kotarbiński, Humanistyka bez hipostaz. Próba eliminacji hipostaz ze świata pojęć nauk humanistycznych, przedruk według: Tadeusz Kotarbiński, Wybór pism, t. 2 Myśli o myśleniu, PWN, Warszawa 1958 (pominięto część rozważań dotyczącą aktów psychicznych badanych przez psychologię).

Tadeusz Kotarbiński, Analiza i konstrukcja pojęć podmiotu działającego i kultury, przedruk według: Traktat o dobrej robocie, wydanie trzecie poprawione i rozszerzone, PWN, Warszawa 1965.

Tadeusz Kotarbiński, Opiekun spolegliwy, przedruk według: Medytacje o życiu godziwym, Wiedza Powszechna, Warszawa 1985.

Skróty zaznaczono: (...).

 

Tadeusz Kotarbiński

HUMANISTYKA BEZ HIPOSTAZ
PRÓBA ELIMINACJI HIPOSTAZ ZE ŚWIATA POJĘĆ
NAUK HUMANISTYCZNYCH

Celem niniejszego roztrząsania jest spróbować ująć przedmiot wszelkiej humanistyki z punktu widzenia somatyzmu, głoszącego, że nie ma innych bytów, a więc nie ma również innych obiektów poznania jak tylko przedmioty cielesne, ściślej – umiejscowione czasowo i przestrzennie oraz fizykalnie jakieś. Ludzie, zwierzęta, rośliny, drobnoustroje, ciała martwe, pola elektromagnetyczne – oraz części składowe takich rzeczy – oto przykłady przedmiotów cielesnych w naszym rozumieniu. Z tego stanowiska nie byłoby powodu do interwencji, gdyby uznawano powszechnie w kołach humanistów, że wspólny ich przedmiot badania – są to przede wszystkim ludzie, a ponadto inne, z ludźmi związane rzeczy, odrębność zaś humanistyki w ramach tego przedmiotu polega na tym, o co pyta ona w odniesieniu do ludzi i związanych z nimi rzeczy. Anatomia człowieka – to nie humanistyka, gdyż pyta o to, z jakich części ludzie są zbudowani, historia sztuki – to humanistyka, gdyż pyta o to, co niektórzy ludzie wytworzyli i jak chcieli przez to innych ludzi usposobić. Przykładowe wyróżnienie zadań humanistyki oczywiście do celów klasyfikacyjnych nie wystarczy, ale to inna sprawa. Ważne jest uznanie ludzi i pewnych innych rzeczy (wytworów, tworzyw, cielesnych składników cielesnego środowiska) za jedyne obiekty poznania humanistycznego.

Jednakże często słyszy się i czyta deklaracje pozornie przynajmniej niezgodne z takim poglądem. Mówi się, że psychologia np. bada m. in. znużenie, ból, inteligencję, w ogóle zjawiska psychiczne, dyspozycje do doznań i działań, akty psychiczne, treści tych aktów, np. wewnętrzne ...

[czytaj dalej...]