Antonina Kłoskowska

Antonina Kłoskowska urodziła się 7 listopada 1919 roku w Piotrkowie. Tam ukończyła żeńskie prywatne Liceum Zrzeszenia Nauczycieli Szkół Średnich; maturę uzyskała w maju 1939 roku. Planowała studia socjologiczne na UW, ale wówczas nastąpiło – podobnie jak w przypadku całego jej pokolenia – "wojenne załamanie się biograficznej trajektorii". W rodzinnym Piotrkowie podjęła zatem samokształcenie, zarówno w niewielkich grupach, jak indywidualnie. Traktowane jako zobowiązanie, podjęte "pomimo Niemców", stanowiło część wspólnego, pokoleniowego przeżycia i doświadczenia, a zarazem uświadamiało "wartość doświadczeń autotelicznych", ważny potem aspekt myśli socjologicznej Kłoskowskiej. Ostatecznie studia socjologiczne rozpoczęła w październiku 1945 roku w Łodzi ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

Socjolożka kultury – to określenie w pełni określa postawę badawczą Antoniny Kłoskowskiej – niezależnie od rozległości jej zainteresowań i długiej listy prac. Można na nim poprzestać nie tyle dlatego, że większość z jej książek wpisuje się w tę dyscyplinę badawczą, ale przede wszystkim dlatego, że istotnym wątkiem poszukiwań Kłoskowskiej było właśnie określenie ram pojęciowych socjologii kultury oraz wyznaczenie metod badania łączących socjologiczne podejście empiryczne oraz ilościowe z interpretacjami antropologiczno-kulturowymi oraz godzących badanie grup z ujęciem osobowości. Pojęcie kultury rozumiała uczona szeroko – jako wszystkie ludzkie działania, związki i idee (kultura bytu, społeczna i symboliczna), akceptowała też postulat badania całości systemu społeczno-kulturowego („kultura globalna”) lub, za Georgiem Simmlem, „treści wypełniających wszelkie formy ludzkiego współoddziaływania”. Zarazem jednak uznawała, że samo antropologiczne rozumienie prowadzi do tego, że kultura w istocie wymyka się badaniu. Stąd próby takiego ujmowania odrębności kultury, aby wskazywało ono ...

[czytaj dalej...]

Wybór prezentuje fragmenty dwóch prac Antoniny Kłoskowskiej. W pierwszym, pochodzącym z Socjologii kultury, badaczka prezentuje autorską koncepcję „układów kultury”, czyli więzi społecznych widzianych w perspektywie komunikacyjnej, z uwzględnieniem stopnia formalizacji tych więzi, a także ich zależności od dominujących w danej kulturze mediów. Kłoskowska wyróżnia trzy takie układy: pierwotny, instytucjonalny oraz mediów masowych. Choć dziś zapewne należałoby dodać do tych rozpoznań układ czwarty, oparty na mediach interaktywnych, to jej ujęcie pozostaje pionierskie i oryginalne jako próba sformułowania syntezy społecznej.

Drugi fragment, pochodzący z Kultur narodowych u korzeni, dotyczy rozumienia tytułowej kategorii jako społecznej rzeczywistości przeżywanej o złożonym charakterze, nie dającej się zatem zredukować do stereotypu, także stereotypu pojęciowego.

Antonina Kłoskowska, [Układy kultury]. Przedruk według: Antonina Kłoskowska, Socjologia kultury, PWN, Warszawa 1983 (wyd. II, prwd. 1981). Fragmenty rozdziałów „Społeczna sytuacja i środki komunikowania” (s. 316-329) oraz „Kultura trzech układów” (s. 363-370).

Antonina Kłoskowska, Naród w ujęciu kulturalistycznym i w perspektywie antropologicznej. Przedruk według: Antonina Kłoskowska, Kultury narodowe u korzeni, PWN, Warszawa 2005 (wyd. II, prwd. 1996), s. 32-41.

Skróty zaznaczono (...)

 

Antonina Kłoskowska
[Układy kultury]

(...) Stan środków komunikowania zależy od całego rozwoju techniki, [a] styczności określające charakter interakcji komunikacyjnej uwarunkowane są stanem i charakterem stosunków właściwych całej strukturze społecznej. Z tych względów także absolutyzowanie roli środków i procesów komunikowania, jakie występuje np. w teoriach Innisa i McLuhana, stanowi uproszczenie interpretacji zjawisk kulturalnych, których uwarunkowanie nie ogranicza się do pokładu czynników najbardziej bezpośrednio oddziałujących na semiotyczną i symboliczną warstwę. Dopiero pamiętając o tym można i należy rozpatrywać kulturę symboliczną i wszelkie w ogóle procesy komunikowania z punktu widzenia najściślej z nimi związanych czynników sytuacji komunikowani, jakie stanowią środki przekazu oraz rodzaje kon­taktów łączących nadawców i odbiorców rozpatrywane w sytuacyjnym ich ujęciu.

Należy rozpocząć od pierwszej kategorii czynników, tj. środków komunikowania, czyli mediów. Nie bez uzasadnienia przyciąga ona uwagę badaczy komunikowania. Tutaj środki komunikowania będą rozpatrywane ze stanowiska właściwego socjologicznemu ujęciu, tzn. z punktu widzenia związku pomiędzy technicznymi warunkami realizacji przekazu a kontaktami społecznymi, w których realizuje się komunikowanie. Charakter tych związków jest zróżnicowany. Występują przede wszystkim w postaci dwóch modalności: jeden typ środków stwarza podstawę stosunków zróżnicowanych w wymiarze przestrzeni, drugi  zróżnicowanych zwłaszcza w wymiarze czasu.

Środki przekazu dzielą się z tego punktu widzenia, bardzo istotnego dla społecznej sytuacji komunikowania, na nietrwałe i trwałe oraz bezpośrednie ...

[czytaj dalej...]