Antoni Kępiński

Antoni Ignacy Tadeusz Kępiński urodził się 16 listopada 1918 roku w Dolinie koło Stanisławowa (obecnie Ukraina). Lata szkolne spędził w Nowym Sączu, następnie podjął naukę w gimnazjum Nowodworskiego w Krakowie. Tutaj  w roku 1936 zdał maturę klasyczną z wyróżnieniem. Studia rozpoczęte na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego przerwał wybuch drugiej wojny światowej. Jako ochotnik Kępiński wstąpił do obrony narodowej, wziął udział w kampanii wrześniowej, następnie do marca 1940 roku był internowany na Węgrzech. Wtedy to przedostał sie do Francji, aby kontynuować służbę wojskową. Rozczarowany klęską Francji wędrował na południe, by przez Hiszpanię, Portugalię i Gibraltar udać się do Anglii. Schwytany w Hiszpanii, od 1 października 1940 roku do 20 marca 1943 roku przebywał w obozie Miranda ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

ANTONI KĘPIŃSKI – miłość bliźniego i ład kultury

Wybitny psychiatra i autor wielu cennych opracowań monograficznych (Schizofrenia, Lęk, Melancholia), był również oryginalnym myślicielem humanistą. Jego zasługi nie ograniczają się do obszaru psychiatrii, a pozostawione dzieło cieszy się niesłabnącą popularnością, o czym świadczą liczne wznowienia najważniejszych publikacji. Przez znawców określany jako filozof i etyk, Kępiński naznaczył swoją twórczość refleksją antropologiczną mającą źródła w bogatym doświadczeniu biograficznym i w rozległej wiedzy humanistycznej. W życiu zawodowym oddany praktyce lekarskiej, większość swych książek napisał na krótko przed śmiercią – w trakcie hospitalizacji. Podjął wtedy, pomimo zmagań ze śmiertelną chorobą, heroiczny wysiłek usystematyzowania wiedzy zdobytej w czasie wieloletnich kontaktów z chorymi.

Kępiński jest autorem własnych koncepcji teoretycznych znajdujących zastosowanie  zarówno w diagnozowaniu chorób psychicznych, jak i w rozważaniach wykraczających poza zakres psychiatrii. Uważa się go za twórcę kierunku określanego jako psychiatria aksjologiczna, opartego na przekonaniu o istotnym ...

[czytaj dalej...]

Pochodzący z tego tomu esej Psychopatologia władzy zawiera refleksję autora na temat władzy, podporządkowania i dyscypliny jako nieuniknionych elementów kontaktu organizmu z jego otoczeniem. Dzięki zastosowaniu terminologii cybernetycznej Kępiński dokonał wnikliwej analizy tej dynamicznej relacji i wskazał momenty, w których ideologia społeczna zastępuje rzeczywistość, a zinternalizowany rozkaz wodza staje się najskuteczniejszym źródłem nacisku na człowieka – jego sumieniem.

Przedruk według: Antoni Kępiński, Rytm życia, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2001, s. 31-58.

Antoni Kępiński

Psychopatologia władzy

"Obóz koncentracyjny nauczył mnie jednego: nienawidzić dyscypliny i porządku" – powiedział (...) na kilka lat przed śmiercią prof. dr Jan Miodoński, były więzień obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen. Sformułowanie wydawać by się mogło dziwne, biorąc pod uwagę, jak wielką rolę w życiu jednostek i społeczeństw odgrywa dyscyplina i porządek.

Słowo " dyscyplina" pochodzi od łacińskiego discipulus i discere. Od chwili urodzenia jesteśmy "uczniami" otaczającego nas środowiska społecznego i uczymy się wciąż nowych rodzajów "porządku", które integrują nasze sposoby zachowania się. Dzieje się to począwszy od dyscypliny przyjmowania pokarmów, funkcji wydalniczych, ruchów lokomocyjnych i chwytnych, przez dyscyplinę najwyższej formy ruchu: słowa, dzięki której zdobywamy gotowy system widzenia otaczającego świata, myślenia i odczuwania, aż po wszelkie rodzaje porządku społecznego, poznawczego, estetycznego, moralnego itd., z którymi w ciągu naszego życia się spotykamy i którym się podporządkowujemy.

Nie znamy definicji życia, lecz jeśli za fizykiem Schroedingerem przyjmiemy, że jest nim ustawiczne przeciwstawianie się entropii, czyli tendencji materii do bezładnego ruchu cząsteczek, wówczas porządek staje się najbardziej istotną cechą życia.

W ustawicznej wymianie energii i informacji ze środowiskiem (metabolizm energetyczny i informacyjny) każdy żywy ustrój, od najprostszego do najbardziej skomplikowanego, stara się zachować swój własny porządek. Utrata tego porządku jest równoznaczna ze śmiercią, jest zwycięstwem drugiego prawa termodynamiki (entropii). Mimo pozornej słabości żywego ustroju żaden atom w nim nie pozostaje ten sam; po krótkim stosunkowo czasie zostaje wymieniony przez atom środowiska zewnętrznego. Stała pozostaje tylko struktura, swoisty porządek, specyficzny dla danego ustroju. Ta swoistość, czyli  indywidualność, odnosi się zarówno do porządku na poziomie biochemicznym (swoistość białek ustroju), fizjologicznym, morfologicznym, jak też informacyjnym.

Ten ostatni rodzaj porządku dotyczy sygnałów odbieranych ze świata otaczającego i swoistych reakcji nań. Dzięki metabolizmowi informacyjnemu "moim" staje się nie tylko własny ustrój, ale też otaczający świat, który się w swoisty sposób spostrzega, przeżywa i swoiście nań reaguje. W miarę filogenetycznego rozwoju układu nerwowego metabolizm informacyjny odgrywa coraz większą rolę w porównaniu z metabolizmem energetycznym.

Utrzymanie porządku swoistego dla danego ustroju wymaga stałego wysiłku, który jest warunkiem życia. Wysiłku życia, który przeciwstawia się entropii, a którego wygaśnięcie oznacza śmierć, częściowo ...

[czytaj dalej...]