Leon Chwistek

Leon Kazimierz Chwistek urodził się w Zakopanem 13 czerwca 1884 roku w rodzinie lekarza i malarki. Dzieciństwo spędził w Zakopanem, gdzie zaprzyjaźnił się między innymi ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem (Witkacym), Bronisławem Malinowskim i Karolem Szymanowskim. W latach 1902-1906 studiował malarstwo w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Józefa Mehoffera oraz matematykę i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim, tę ostatnią  pod kierunkiem Stefana Pawlickiego. Doktoryzował się w 1906 roku na podstawie pracy O aksjomatach. Przebywając na stypendiach naukowych w Getyndze i Paryżu uzupełniał studia w zakresie fizyki, logiki i matematyki słuchając wykładów Davida Hilberta i Henri Poincaré'go, zapoznawał się także z najnowszymi prądami ...

[czytaj biografię...]    [czytaj bibliografię...]    [powrót do listy haseł...]

LEON CHWISTEK  -  pluralizm  rzeczywistości  i  wartości

Leon Chwistek był twórcą  wszechstronnym. Malarz, matematyk, logik, filozof, pisarz we wszystkich tych dziedzinach odnosił sukcesy. Jego działa malarskie są coraz wyżej cenione, jego badania matematyczne dotyczyły podstawowych problemów tej dziedziny wiedzy  (między innymi teorii mnogości, aksjomatu Ernsta Zermelo), jego prace logiczne zyskały najwyższe uznanie Bertranda Russella, a w filozofii sformułował oryginalną teorię wielości rzeczywistości.  Z napisanej w latach 1932-1933 intrygującej powieści Pałace Boga zachowały się niestety tylko opublikowane fragmenty – rękopis zaginął w czasie wojny.

Swoje stanowisko filozoficzne określał Chwistek mianem racjonalizmu krytycznego opartego na zdrowym rozsądku dostarczającym prawd pewnych i trwałych, a odróżnianym przez autora od common sense'u czyli popularnego poglądu na świat. Racjonalizm krytyczny, dzięki swojej metodzie krytyki i konstrukcji, stanowi punkt wyjścia dla budowy nauki. Jego ostrze skierowane jest zarówno przeciwko poglądowi popularnemu, jak też przeciwko dogmatycznemu racjonalizmowi, który właściwy jest całej tradycji platońskiej, a którego ...

[czytaj dalej...]

Wybór zawiera dwie pozycje: fragmenty wstępu, rozdziału pierwszego i ostatniego głośnej pracy Chwistka Granice nauki oraz fragmenty pierwszego i ostatniego rozdziału jego książki Zagadnienia kultury duchowej w Polsce. Pierwsza pozycja prezentuje diagnozę kryzysu współczesnej autorowi europejskiej kultury umysłowej oraz obronę stanowiska racjonalistycznego i poczucia zdrowego rozsądku przed irracjonalizmem. Druga pozycja zawiera diagnozę stanu ówczesnej kultury polskiej, znamion jej kryzysu a także podstaw optymistycznej prognozy dotyczącej jej przyszłości, w szczególności zaś prezentuje analizę "zabawy i sztuki bawienia się" czyli kultury popularnej, masowej. W obu pozycjach można też odnaleźć zastosowanie przez autora jego teorii "wielości rzeczywistości" do analizy omawianych w nich zjawisk.

            W prezentowanych tekstach unowocześniono pisownię oraz pominięto przypisy autora, część śródtytułów i numerację poszczególnych części tekstów. Skróty zaznaczono (...).

Leon Chwistek, Granice nauki. Zarys logiki i metodologii nauk ścisłych, Książnica-Atlas, Lwów-Warszawa 1935, s. III, XXIV, 1-3, 257-264.

Leon Chwistek, Zagadnienia kultury duchowej w Polsce, Warszawa 1933, s.9-19, 178-190, 200-201.

Leon Chwistek

GRANICE NAUKI

Wstęp

Przeżywamy okres bezprzykładnego rozrostu irracjonalizmu. Ścisłe myślenie oparte na zasadzie konsekwencji jest kozłem ofiarnym, na którym skrupiły się wszystkie klęski naszych czasów. Na karb racjonalizmu, opartego na postulacie ścisłego myślenia, zaliczono wojnę światową i wszystkie orgie rozpanoszonego kapitalizmu. Ścisłe myślenie miało być przyczyną wyschnięcia świętego zapału i zblazowania uczuciowego naszej epoki. Ono rzekomo stało się źródłem przerostu kultury materialnej połączonego z nieprawdopodobnym skurczeniem się i wyjałowieniem kultury duchowej. Wołanie o nową logikę, o nowe prawa myślenia, bardziej odpowiadające potrzebom życia duchowego, stało się konikiem, na którym wyjechała w świat cała plejada obskurnych i skłamanych doktryn, począwszy od wznowionej dialektyki Hegla, a skończywszy na pragmatyzmie, uniwersalizmie i husserlizmie.

Doktryny te powstały w wielu wypadkach z pospolitego nieuctwa, a niekiedy podyktowane były zgoła nieuczciwymi tendencjami. Właściwym ich źródłem były od wieków tragiczne załamania się nauki i rozpacz zrodzona z poczucia własnej bezsilności.

Historia kultury duchowej ludzkości da się sprowadzić do walki między wiarą w twórczą potęgę ścisłego myślenia a zwątpieniem i bezwładnym ukorzeniem się przed nieodpowiedzialnym obłędem fantastów, którzy nigdy nie próbowali rozwiązać jakiegokolwiek zagadnienia konkretnego i zrezygnowali z rozkoszy przezwyciężenia rzeczywistych trudności. Walka ta prowadzona była od wieków z zmiennym szczęściem, a obecnie weszliśmy w okres nieprawdopodobnego poniżenia nauki i wyraźnej przewagi hałaśliwej zgrai nadętych chwalców irracjonalnego nonsensu, prowadzących ludzkość na ogół bezwiednie, nieraz jednak całkiem świadomie, do jawnej zbrodni i gwałtu.(...)

Ten fakt, że za naszych czasów naród o wielkiej tradycji kulturalnej został opanowany przez jednostki brutalne i ciemne, świadczy tylko o tym, że naród ten był przeżarty do głębi przez irracjonalną ...

[czytaj dalej...]